Η ιστορία της Ελληνικής παρουσίας στο Mehedinți
Η ιστορία της ελληνικής παρουσίας στο Mehedinți, στη νοτιοδυτική Ρουμανία, συνδέεται στενά με τον Δούναβη. Ο ποταμός υπήρξε δρόμος εμπορίου και μετανάστευσης, αλλά και δίαυλος επικοινωνίας ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνίες. Στην περιοχή της αρχαίας Drobeta και του νεότερου Turnu Severin, οι επαφές με τον ελληνικό κόσμο εμφανίζονται ήδη στην αρχαιότητα. Η οργανωμένη, όμως, νεότερη ελληνική παροικία διαμορφώθηκε κυρίως κατά τον 19ο αιώνα, μέσα από τη μετακίνηση οικογενειών από την Ήπειρο και τη Μακεδονία.
Μπορούμε να παρακολουθήσουμε αυτή την ιστορία σε διαφορετικά επίπεδα: στις εμπορικές συναλλαγές, στην ιδιοκτησία γης, στα ξενοδοχεία και στα καταστήματα, στα σχολεία, στις οικογενειακές σχέσεις και στις δωρεές. Οι παλαιότερες μαρτυρίες δεν αποδεικνύουν από μόνες τους αδιάκοπη πληθυσμιακή συνέχεια από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Δείχνουν, όμως, τη μακρά διάρκεια των επαφών μιας παραδουνάβιας περιοχής με τον ελληνικό κόσμο.
Οι αρχαιότερες επαφές είχαν κυρίως εμπορικό χαρακτήρα. Έλληνες έμποροι εισέρχονταν από τον Εύξεινο Πόντο στον Δούναβη και έφθαναν μέχρι τις Σιδηρές Πύλες. Μετέφεραν κρασί, λάδι και κοσμήματα, τα οποία αντάλλασσαν με δέρματα, γούνες και άλλα τοπικά προϊόντα. Στη Schela Cladovei εντοπίστηκαν ροδιακοί αμφορείς με τη σφραγίδα του Καλλικρατίδα, τους οποίους το βιβλίο συσχετίζει με ευρήματα χρονολογημένα μεταξύ 220 και 180 π.Χ. Στη νησίδα Șimian βρέθηκαν δραχμές του Δυρραχίου, μαζί με τοπικές νομισματικές απομιμήσεις τύπου Φιλίππου Β΄. Τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν τη συμμετοχή της περιοχής σε ευρύτερα δίκτυα ανταλλαγών.
Στη ρωμαϊκή περίοδο, η Drobeta εξελίχθηκε σε σημαντικό συγκοινωνιακό και οικονομικό κόμβο. Η γέφυρα του Τραϊανού, έργο του Απολλοδώρου του Δαμασκηνού, συνέδεσε τις δύο όχθες του ποταμού και ενίσχυσε τη στρατηγική σημασία της πόλης. Έχουν καταγραφεί αμφορείς με ελληνικές σφραγίδες, αλλά και επιτύμβιες επιγραφές προσώπων που οι μελετητές αναγνωρίζουν ως ελληνικής ή ελληνοανατολικής προέλευσης. Εδώ, επομένως, οι ενδείξεις δεν αφορούν μόνο τη διακίνηση προϊόντων αλλά και την εγκατάσταση ανθρώπων.
Κατά τον Μεσαίωνα, οι σχέσεις με τον βυζαντινό κόσμο αποτυπώνονται σε νομίσματα, κοσμήματα και εκκλησιαστικούς δεσμούς. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ίδρυση μητρόπολης στο Severin το 1370 από τον ηγεμόνα της Βλαχίας Vladislav Vlaicu. Ως πρώτους μητροπολίτες το βιβλίο αναφέρει τους Έλληνες Δανιήλ Κριτόπουλο, μετέπειτα Άνθιμο, και Αθανάσιο. Η ελληνική παρουσία αποκτούσε έτσι και θεσμική εκκλησιαστική έκφραση. Οι μαρτυρίες αυτής της περιόδου παραμένουν, πάντως, πολύ αραιότερες από εκείνες που διαθέτουμε για τον 19ο αιώνα.
Πριν ιδρυθεί η σύγχρονη πόλη του Turnu Severin, βασικό κέντρο της περιοχής ήταν το Cerneți. Εκεί είχαν εγκατασταθεί Έλληνες έμποροι, ιδιοκτήτες και μισθωτές γης. Μεταξύ των οικογενειών που αναφέρονται βρίσκονται οι Furtună, Ghiculescu, Anastasiu, Papadopol, Triandafil και Hristodor. Η εγκατάστασή τους συνδεόταν με τις εμπορικές και κοινωνικές σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, μεταξύ άλλων και κατά τη φαναριώτικη εποχή.
Χαρακτηριστική μορφή υπήρξε ο Hagi-Iorgaki, γνωστός και ως Hagi Iorgache. Με τη διαθήκη του, το 1806, προέβλεψε τη χρηματοδότηση τριών σχολείων, από τα οποία το ένα θα ήταν ελληνικό. Η πρωτοβουλία του αποκαλύπτει ότι η εκπαίδευση αποτελούσε ήδη προτεραιότητα για ορισμένους εύπορους Έλληνες της περιοχής. Παράλληλα, οι δωρεές τους μπορούσαν να εξυπηρετούν ευρύτερες τοπικές ανάγκες, πέρα από τη δική τους γλωσσική κοινότητα.
Η αποφασιστική αλλαγή ήρθε με την ίδρυση του Turnu Severin το 1833, λίγα χρόνια μετά τη Συνθήκη της Αδριανούπολης του 1829. Οι νέες δυνατότητες εμπορίου και ναυσιπλοΐας στον Δούναβη έκαναν ελκυστική τη δημιουργία ενός σύγχρονου λιμανιού. Η δυνατότητα εγκατάστασης ξένων και απόκτησης οικοπέδων, που ενισχύθηκε το 1836, προσέλκυσε εμπόρους και τεχνίτες πολλών προελεύσεων. Οι Έλληνες συμμετείχαν σε αυτή τη διαδικασία μαζί με Γερμανούς, Σέρβους, Εβραίους και άλλους κατοίκους.
Η ελληνική παροικία δεν προήλθε αποκλειστικά από τη μετακίνηση οικογενειών του Cerneți. Πολλοί μετανάστες ήρθαν απευθείας από την Ήπειρο και τη Μακεδονία. Έχουν καταγραφεί είκοσι ελληνικές οικογένειες το 1865 και πενήντα δύο το 1933. Οι αριθμοί αυτοί προσφέρουν μια ένδειξη διεύρυνσης της παροικίας, χωρίς να αποτελούν πλήρη απογραφή όλων των ανθρώπων ελληνικής καταγωγής, καθώς η υπηκοότητα, οι μεικτοί γάμοι και η σταδιακή ενσωμάτωση περιπλέκουν την καταμέτρηση.
Ανάμεσα στους τόπους προέλευσης ξεχωρίζει το Πάπιγκο της Ηπείρου και η σχέση του με το Turnu Severin είναι τόσο στενή! Η περιορισμένη παραγωγική δυνατότητα της ορεινής περιοχής, η αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής και η οθωμανική κυριαρχία ωθούσαν κατοίκους προς τη μετανάστευση. Οι παλαιοί δρόμοι των καραβανιών τούς οδηγούσαν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες.
Η μετανάστευση αυτή στηριζόταν σε συγγενικά και τοπικά δίκτυα. Ένας ήδη εγκατεστημένος έμπορος μπορούσε να καλέσει αδελφούς, ανίψια ή συγχωριανούς, να τους προσφέρει εργασία και να διευκολύνει την αρχική τους εγκατάσταση. Οι γάμοι μεταξύ οικογενειών της ίδιας πατρίδας ενίσχυαν την αλληλεγγύη και τη συνέχεια των επιχειρήσεων. Η ξενιτιά, ωστόσο, παρέμενε επώδυνη εμπειρία. Τα ηπειρώτικα τραγούδια που έχουν γραφτεί εκφράζουν την αναμονή των οικογενειών, τον αποχωρισμό και την αμφιθυμία απέναντι στη Βλαχία: τόπο ευκαιριών, αλλά και μακρόχρονης απουσίας.
Οι οικογένειες του Παπίγκου δραστηριοποιήθηκαν σε πολλούς τομείς. Οι Fortuna ή Furtună είχαν παρουσία στο Mehedinți πριν ακόμη ιδρυθεί το νέο Severin. Ο Nicola M. Furtună αναδείχθηκε σε δημοτικό σύμβουλο και επιδίωξε την πολιτογράφησή του ως Ρουμάνου. Οι Anastasiu πέρασαν από τις επιχειρήσεις του Cerneți στο εμπόριο σιτηρών, σιδηρικών, εισαγόμενων ειδών και σε παραγωγικές δραστηριότητες. Οι Ghiculescu, που συνδέονται με το ελληνικό όνομα Γκέκης, απέκτησαν καταστήματα, ακίνητα και γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ενώ μέλη τους ακολούθησαν τη νομική και την ιατρική.
Σημαντική υπήρξε επίσης η οικογένεια Tsiotidis, η οποία συνδέεται με το παλαιότερο επώνυμο Pantazas. Ο Χριστόδουλος Τσιοτίδης διετέλεσε προξενικός πράκτορας στο Turnu Severin. Η αλληλογραφία και η βιβλιοθήκη του, που διατηρήθηκαν στο Πάπιγκο, αποτελούν υλικό τεκμήριο των σχέσεων μεταξύ της παροικίας και της γενέτειρας. Η οικογένεια Pantazopol περιλάμβανε εμπόρους και ξενοδόχους· ο Gheorghe Pantazopol, από την Κλειδωνιά, βρισκόταν στην ηγεσία της ελληνικής παροικίας γύρω στο 1900.
Εξίσου ουσιαστική για ολόκληρο το Mehedinți ήταν η μετανάστευση από τη Μακεδονία, ιδιαίτερα από τη Βλάστη. Άλλοι τόποι προέλευσης ήταν η Σιάτιστα, το Αηδονοχώρι, το Τσοτύλι, η Καστοριά και η Πιπιλίστα, τα σημερινά Νάματα. Υπάρχει και η παρουσία βλαχόφωνων ή αρωμανικών οικογενειακών καταβολών μέσα σε αυτά τα δίκτυα. Επομένως, η γλώσσα, η τοπική προέλευση, η ελληνική συνείδηση και η κρατική υπηκοότητα δεν πρέπει να θεωρούνται πάντοτε ταυτόσημες κατηγορίες.
Η πολυάριθμη οικογένεια Topciu–Triandafil, από τη Βλάστη, εγκαταστάθηκε στο Turnu Severin αλλά και σε μικρότερους οικισμούς. Συνδέθηκε με γαιοκτησία στο Podu Gros, αποθήκες ξυλείας και οικοδομικών υλικών στη Gruia, καθώς και επιχειρήσεις τούβλων, κεραμιδιών και ατμόμυλων στο Cioroboreni. Οι οικογένειες Temelie, Nicolau, Caragogu και Mustachide συμμετείχαν επίσης στην οικονομία της περιοχής. Στο Cujmir συναντούμε τους Dellas, Poliadis και Vavouras, ενώ οι Vasiliu ανέπτυξαν δραστηριότητες στη Gruia, στο Braniște, στη Drincea, στο Pătulele και στο Severin.
Η ελληνική παρουσία, συνεπώς, απλωνόταν σε ένα δίκτυο πόλης, λιμανιών και αγροτικών οικισμών. Έλληνες έμποροι αγόραζαν και διοχέτευαν σιτηρά, προμήθευαν εργαλεία, υφάσματα και είδη καθημερινής χρήσης και συνέδεαν την αγροτική παραγωγή με τις αγορές. Οι οικογενειακές διαδρομές δείχνουν συχνά μια σταδιακή άνοδο: εργασία σε ξένο κατάστημα, συγκέντρωση κεφαλαίου, δημιουργία προσωπικής επιχείρησης και, ενδεχομένως, αγορά ακινήτων.
Παράλληλα υπήρχαν οικογένειες από την Ιθάκη, την Κέρκυρα, τον Πόρο, τη Μύκονο, την Κεφαλονιά, την Αθήνα, τη Σμύρνη και το Αϊβαλί. Ορισμένες έφθασαν στο Severin ύστερα από εγκατάσταση σε άλλες ρουμανικές πόλεις, όπως η Βραΐλα, το Γαλάτσι ή η Σουλινά. Οι ναυτικές οικογένειες Condeloglu, Karadimas και Vartolomatos φανερώνουν ιδιαίτερα τον ρόλο της εργασίας στα πλοία και της κινητικότητας κατά μήκος του Δούναβη.
Στην οικονομία του Turnu Severin, η ελληνική συμβολή ήταν ορατή από τις πρώτες δεκαετίες. Έλληνες συμμετείχαν στο εμπόριο και στη ναυτιλία, στη μίσθωση δημοτικών προσόδων, στην αρτοποιία και στην εστίαση. Οι κατάλογοι ελλιμενισμού και τα δημοτικά έγγραφα καταγράφουν ονόματα όπως Anastasiu, Nicolau, Panaiotescu, Mihail και Hrisochoidis. Ορισμένοι απέκτησαν δημόσια αξιώματα: ο Aristide Anastasiu υπήρξε δήμαρχος το 1887–1888 και το 1898–1899. Η οικονομική εγκατάσταση εξελισσόταν έτσι σε συμμετοχή στη διοίκηση της πόλης.
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούν τα χάνια και τα ξενοδοχεία. Το Hanul Roșu, που ανεγέρθηκε το 1836 από Έλληνες του Παπίγκου, ήταν ένα από τα πρώτα κτίρια της νέας πόλης. Πρόσφερε κατάλυμα και χώρο αποθήκευσης εμπορευμάτων, καλύπτοντας βασικές ανάγκες του λιμανιού. Αργότερα συνδέθηκε με το Hotel Central και με θεατρικές και κινηματογραφικές παραστάσεις στον κήπο του. Τα ξενοδοχεία Fortuna–Grand, Europa, Frații Polihronie, Orient και Pantazopol δείχνουν τη διάρκεια και την έκταση της ελληνικής επιχειρηματικής παρουσίας στον κλάδο.
Το ξενοδοχείο Pantazopol, που εγκαινιάστηκε το 1901, συνδύαζε τη φιλοξενία με εστίαση και εμπορικά καταστήματα. Τέτοιες επιχειρήσεις λειτουργούσαν ως σημεία συνάντησης ταξιδιωτών, εμπόρων και κατοίκων. Συνέβαλλαν στην αστική καθημερινότητα και στην κοινωνική ζωή μιας πόλης που επιδίωκε να αποκτήσει σύγχρονες υπηρεσίες και ευρωπαϊκό προσανατολισμό.
Η ιστορία της οικονομικής επιτυχίας περιλαμβάνει, ωστόσο, και κοινωνικές συγκρούσεις. Έλληνες γαιοκτήμονες και μισθωτές μεγάλων κτημάτων συμμετείχαν στο αγροτικό σύστημα της εποχής, με τις ανισότητες και τις αντιθέσεις του. Έχουν καταγραφεί διαφορές με χωρικούς για μισθώματα, υποχρεώσεις εργασίας, βοσκοτόπους και πρόσβαση σε δρόμους. Στην περίπτωση του Apostol Ghiculescu αναφέρονται καταγγελίες και δικαστικές υποθέσεις, ενώ κατά την αγροτική εξέγερση του 1907 πυρπολήθηκε η έπαυλη του μισθωτή Tache Hristodol στο Gemeni. Αυτά τα στοιχεία επιτρέπουν μια πληρέστερη εικόνα της παροικίας, χωρίς να περιορίζεται η ιστορία της στην ευεργεσία και στην πρόοδο.
Η ευεργετική δράση υπήρξε, πάντως, ιδιαίτερα σημαντική και είχε δύο αποδέκτες: τον τόπο εγκατάστασης και τη γενέτειρα. Ο Mihu Polihroniu διέθεσε ακίνητα για εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανάγκες του Severin. Σε σπίτι του στεγάστηκε διδασκαλείο, ενώ στις 5 Ιανουαρίου 1888 παραχώρησε στον δήμο κτίριο για νοσοκομειακή χρήση υπέρ των απόρων. Ο V. Manecas παραχώρησε χωρίς ενοίκιο την αίθουσα Apollo για στρατιωτικό νοσοκομείο στον πόλεμο της ανεξαρτησίας του 1877. Ο Apostol Ghiculescu πρόσφερε κτίριο για αναρρωτήριο στη Vârciorova και ακίνητο για την Εμπορική Σχολή.
Στην εκπαίδευση, η ελληνική δράση είχε περισσότερες από μία εστίες. Στην Orșova, η οποία στις αρχές του 19ου αιώνα ανήκε στον αυστριακό χώρο, λειτουργούσε ελληνικό σχολείο περίπου από το 1810. Το 1830 Έλληνες έμποροι οργάνωσαν ιδιωτικό σχολείο σε κτίριο που προερχόταν από την περιουσία του Marko Zenovits. Το σχολικό ταμείο στηριζόταν αρχικά σε είκοσι οκτώ εμπόρους και προέβλεπε δωρεάν φοίτηση για παιδιά οικογενειών χωρίς επαρκή μέσα. Προέβλεπε ακόμη ότι ενδεχόμενο πλεόνασμα θα ενίσχυε το ρουμανικό σχολείο και, εφόσον επαρκούσε, την παρουσία κοινοτικού γιατρού.
Στο Turnu Severin ιδρύθηκε το 1901 ελληνορουμανικό σχολείο, που λειτούργησε έως το 1907. Πρωταγωνιστικό ρόλο είχαν ο Gheorghe Pantazopol και ο Gheorghe Lecea. Η ελληνική φιλεκπαιδευτική αδελφότητα «Ερμής» υποστήριζε τη λειτουργία του, ενώ το πρόγραμμα περιλάμβανε ελληνικά, ρουμανικά και γαλλικά. Η επιλογή αυτή φανερώνει την προσπάθεια διατήρησης της ελληνικής γλώσσας παράλληλα με την προετοιμασία των παιδιών για τη ζωή στη ρουμανική κοινωνία. Το 1929, οικογένειες από πολλές κοινότητες του Mehedinți συνεισέφεραν επίσης στην ενίσχυση του ελληνικού σχολείου του Βουκουρεστίου.
Οι δεσμοί με την Ήπειρο διατηρήθηκαν μέσω συστηματικών δωρεών. Με πρωτοβουλία του Mihail Anastasiu δημιουργήθηκε η Αδελφότης Παπίγκου, η οποία υποστήριζε το παρθεναγωγείο του χωριού. Η οικογένεια Furtună χρηματοδότησε την εκκλησία του Αγίου Βλασίου και σχολικές ανάγκες. Το καμπαναριό του Αγίου Βλασίου ανεγέρθηκε το 1887 με έξοδα Παπιγκιωτών του Severin. Ο Mihu Polihroniu χρηματοδότησε το σχολείο του Μεγάλου Παπίγκου, που ολοκληρώθηκε το 1897, και εξασφάλισε πόρους για τη μισθοδοσία του δασκάλου από τα έσοδα του Grand Hotel.
Η σχέση αυτή είχε πρακτικές συνέπειες για τη ζωή του χωριού. Τα κέρδη από τις επιχειρήσεις του Δούναβη μετατρέπονταν σε σχολικά κτίρια, μισθούς εκπαιδευτικών, γέφυρες, δρόμους, βρύσες και εκκλησιαστικό εξοπλισμό. Η μετανάστευση, επομένως, δημιουργούσε μια οικονομική και κοινωνική σύνδεση ανάμεσα σε δύο τόπους που παρέμεναν μακριά γεωγραφικά, αλλά κοντά μέσα από συγγένειες, περιουσίες και κοινές υποχρεώσεις.
Με την πάροδο των γενεών, η ελληνική παρουσία επεκτάθηκε στην επιστήμη και στα γράμματα. Ο Οδυσσέας Αποστόλου — Odysseu Apostol, γεννημένος στο Severin το 1895 από οικογένειες του Παπίγκου, έγινε γιατρός με ενδιαφέροντα στην παιδαγωγική, στην ψυχολογία και στην ιστορία της ιατρικής. Ο Constantin Papacostea-Pajură υπήρξε εκπαιδευτικός, ποιητής και ερευνητής της τοπικής ιστορίας. Ο Dumitru C. Papadopol δραστηριοποιήθηκε στη φιλοσοφία, στην κοινωνιολογία και στην παιδαγωγική. Η Angheliki Cristea, απόγονος της οικογένειας Anastasiu, διακρίθηκε ως καθηγήτρια γαλλικών. Οι διαδρομές τους δείχνουν πώς η ελληνική καταγωγή συνδυάστηκε με ουσιαστική συμμετοχή στη ρουμανική πνευματική ζωή.
Αυτή η πολιτιστική παρουσία αποτυπώνεται και στα βιβλία. Η βιβλιοθήκη «I. G. Bibicescu», το Μουσείο των Σιδηρών Πυλών και τα τοπικά αρχεία διατηρούν ελληνικές εκδόσεις, σχολικά εγχειρίδια, λειτουργικά βιβλία, χειρόγραφα και εμπορικά κατάστιχα. Ανάμεσά τους βρίσκονται εκδόσεις από τη Βενετία, τη Βιέννη, τη Λειψία, τη Σμύρνη και το Βουκουρέστι. Ορισμένα τεκμήρια συνδέονται άμεσα με τοπικά σχολεία και εκκλησίες· άλλα έφθασαν μέσα από μεταγενέστερες συλλογές και δωρεές. Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη, γιατί η σημερινή παρουσία ενός παλαιού βιβλίου στο Severin δεν αποδεικνύει ότι χρησιμοποιούνταν εκεί από την εποχή της έκδοσής του.
Η καθημερινή συνύπαρξη ευνοούσε την ενσωμάτωση. Οι οικογένειες διατηρούσαν αρχικά ισχυρές γαμήλιες σχέσεις με συμπατριώτες τους, αλλά οι μεικτοί γάμοι έγιναν σταδιακά συχνότεροι. Τα επώνυμα άλλαζαν ή μεταφέρονταν σε άλλους οικογενειακούς κλάδους, ενώ η ελληνική μνήμη διατηρούνταν σε φωτογραφίες, αφηγήσεις, συνταγές και οικογενειακά κειμήλια. Οι μαρτυρίες της οικογένειας Pantazopol περιγράφουν κοινές γιορτές με Γερμανούς, σχέσεις με Σέρβους και Γάλλους και εκδρομές στον Δούναβη. Για πολλούς απογόνους μεταναστών, το Severin είχε γίνει πλέον ο κύριος τόπος αναφοράς τους.
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος προκάλεσε σοβαρή τομή. Στις 5 Μαΐου 1944, ο βομβαρδισμός κατέστρεψε το παλαιό ξενοδοχείο Pantazopol και έπληξε την περιουσία της Ευθαλίας Vasiliu, κόρης του Gheorghe Pantazopol. Η οικογενειακή της ιστορία δείχνει τις συνέπειες της καταστροφής: προσπάθεια ανοικοδόμησης, νέο μικρό κατάστημα για τη συντήρηση της οικογένειας και διαδοχικές απώλειες των μέσων βιοπορισμού.
Ακολούθησαν οι μεταπολεμικές απαλλοτριώσεις και κρατικοποιήσεις. Το βιβλίο καταγράφει για το 1949 την αφαίρεση από τις εξεταζόμενες οικογένειες ελληνικής καταγωγής 555,80 εκταρίων γεωργικής γης, 2.200 εκταρίων δάσους και κτιριακών περιουσιών. Για το 1950 αναφέρει 24 ακίνητα με 72 διαμερίσματα στο Turnu Severin. Οι πολιτικές αυτές έπληξαν ιδιοκτήτες διαφορετικών εθνικοτήτων, αλλά είχαν ιδιαίτερα βαθιές συνέπειες για μια παροικία της οποίας η κοινωνική θέση στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στο εμπόριο και στην ακίνητη περιουσία.
Η οικονομική ανατροπή συνοδεύτηκε, σε ορισμένες περιπτώσεις, από πολιτικές διώξεις. Ο Dumitru Papadopol απομακρύνθηκε από την εκπαίδευση και πέθανε στη φυλακή. Ο συγγραφέας Ion Ioanid, από οικογένεια ελληνικής καταγωγής εγκατεστημένη στο Ilovăț, φυλακίστηκε και αργότερα κατέγραψε την εμπειρία του. Οι διαδρομές αυτές εντάσσονται στην ευρύτερη ιστορία της καταστολής στη μεταπολεμική Ρουμανία.
Η δημόσια ανασυγκρότηση της ελληνικής κοινότητας πραγματοποιήθηκε μετά την πτώση του καθεστώτος.
Η κα Paula Scalcău περιγράφει ως αφετηρία της έρευνάς της μια παλιά φωτογραφία που είδε στα Ιωάννινα το 1993, με τη σφραγίδα φωτογράφου του Severin. Αναζητώντας τα παλαιά ελληνικά επώνυμα στα αρχεία και στο νεκροταφείο, οδηγήθηκε στους απογόνους οικογενειών που πλέον έφεραν συχνά ρουμανικά ονόματα. Η ιστορική έρευνα βοήθησε έτσι τους ίδιους τους απογόνους να ξανασυνδεθούν μεταξύ τους.
Τον Οκτώβριο του 1995, η κοινότητα του Turnu Severin ανασυγκροτήθηκε και συνδέθηκε με την Ένωση Ελλήνων Ρουμανίας.
Άρχισαν μαθήματα ελληνικών, πολιτιστικές εκδηλώσεις και συνεργασίες με το Κολέγιο «Traian». Ο κύκλος ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού προσέλκυσε και Ρουμάνους μαθητές, ενώ από το 2001 τα μέλη του χρησιμοποιούσαν την ονομασία «Οι φίλοι του Ζορμπά» και εξέδιδαν ομώνυμο περιοδικό.
Παράλληλα ανανεώθηκαν οι δεσμοί με τους τόπους καταγωγής. Οι επισκέψεις της κας Scalcău στο Πάπιγκο το 1998 οδήγησαν στην ανταλλαγή φωτογραφιών, αφηγήσεων και οικογενειακών πληροφοριών. Στις 9–11 Ιουλίου 2000, είκοσι ένας επισκέπτες από το Πάπιγκο φιλοξενήθηκαν στο Severin. Τον Μάρτιο του 2003, το δημοτικό συμβούλιο ενέκρινε την αδελφοποίηση των δύο κοινοτήτων. Το 2007, απόγονοι Ελλήνων του Severin ταξίδεψαν στην Ήπειρο και στη Μακεδονία, αναζητώντας σπίτια, συγγενείς και τόπους που γνώριζαν προηγουμένως μόνο από οικογενειακές διηγήσεις.
Οι επιστροφές αυτές έδωσαν νέο περιεχόμενο στην ελληνική παρουσία του Mehedinți. Οι απόγονοι των μεταναστών αναγνώριζαν πλέον την οικογενειακή τους ιστορία και στις δύο πλευρές του Δούναβη και της Πίνδου: στις πόλεις όπου εργάστηκαν οι πρόγονοί τους και στα χωριά από τα οποία ξεκίνησαν. Οι παλιές περιουσίες είχαν σε μεγάλο βαθμό χαθεί ή αλλάξει χρήση, αλλά οι φωτογραφίες, τα σχολικά κτίρια, οι δωρεές, τα αρχεία και οι προσωπικές συναντήσεις επέτρεπαν την αποκατάσταση των δεσμών. Η κοινότητα συνέχιζε έτσι την ιστορία της μέσα από τη γλώσσα, την έρευνα και την πολιτιστική συνεργασία.
Πηγή στοιχείων
Paula Scalcău & Tudor Rățoi,
Prezența elenă în Mehedinți,
UER Press, Βουκουρέστι, 2020.
ISBN 978-606-9013-17-5.