Η ιδιαίτερη σχέση με την Ελληνική Κοινότητα Σεβερίν

Η σχέση του Παπίγκου με το Turnu Severin συγκροτήθηκε μέσα από επαναλαμβανόμενες μετακινήσεις ανθρώπων, χρημάτων και περιουσιών. Οι απόδημοι εργάζονταν και αποκτούσαν περιουσία στη Ρουμανία, ενώ διατηρούσαν οικογενειακές και κοινωνικές υποχρεώσεις στην Ήπειρο. Η γενέτειρα παρέμενε ενεργό μέρος της ζωής τους, ακόμη και όταν η εγκατάσταση στο Severin γινόταν μόνιμη.

Στην απογραφή του Παπίγκου του 1861, δίπλα σε ονόματα απόντων εμφανίζεται η ένδειξη «vekilis sti Vlahia», ως αναφορά σε διαχειριστή ή αντιπρόσωπο στη Βλαχία. Η καταγραφή αυτή δείχνει ότι η παρουσία των ανδρών στη Ρουμανία ήταν γνωστή και αναγνωρίσιμη μέσα στην ίδια την κοινότητα του χωριού.

Τα δίκτυα συγγένειας διευκόλυναν τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τη διαχείριση περιουσιών. Οι οικογένειες Polihroniu, Sakelaridis, Ghiculescu και Dalayannopol συνδέθηκαν με γάμους. Οι Tsiotidis συγγένευαν με τους Apostol και Anastasiu, ενώ οι Mouzas με τους Mihailidis. Έτσι δημιουργούνταν σχέσεις εμπιστοσύνης που επέτρεπαν τη μεταφορά χρημάτων, τη διεκπεραίωση κληρονομιών και την εκπροσώπηση ανθρώπων που ζούσαν στον άλλο τόπο. Οι ίδιες σχέσεις δεν απέκλειαν δικαστικές διαφορές για χρέη, ακίνητα και κληρονομιές.

Η σημαντικότερη συλλογική έκφραση αυτής της σύνδεσης ήταν η Αδελφότης Παπίγκου, που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Mihail Anastasiu πριν ή γύρω στο 1880. Κεντρικός σκοπός της ήταν η συντήρηση του παρθεναγωγείου της γενέτειρας. Η ετήσια υποστήριξη είχε ιδιαίτερη σημασία: κάλυπτε επαναλαμβανόμενες ανάγκες και επέτρεπε τη συνέχεια της εκπαιδευτικής λειτουργίας.

Οι συγκεκριμένες ευεργεσίες που καταγράφονται είναι οι ακόλουθες:

Τα ποσά παρατίθενται στα νομίσματα της πηγής. Δεν μπορούν να αθροιστούν ή να συγκριθούν απευθείας χωρίς ειδική νομισματική έρευνα. Η πρόβλεψη των 6.000 χρυσών λέι στη διαθήκη και η αναφορά κόστους 500 ναπολεονίων αφορούν διαφορετικές καταγραφές της χρηματοδότησης του σχολείου και δεν παρουσιάζονται εδώ ως ισοδύναμα ποσά.

Η περίπτωση του Mihu Polihroniu δείχνει με ιδιαίτερη σαφήνεια πώς η ευεργεσία συνδεόταν με τη διαχείριση της οικογενειακής περιουσίας. Το Grand Hotel θα περνούσε στον ανιψιό του, αλλά ο κληρονόμος αναλάμβανε την υποχρέωση να διαθέτει μέρος των εσόδων για τον δάσκαλο στο Πάπιγκο. Η διαθήκη όριζε μάλιστα ότι το ποσό προοριζόταν ειδικά για το σχολείο του Μεγάλου Παπίγκου και δεν έπρεπε να μειωθεί μέσω άλλης κατανομής. Με αυτό τον τρόπο, ένα ακίνητο στο κέντρο του Severin συνδεόταν με τη συνεχή λειτουργία ενός σχολείου στην ορεινή Ήπειρο.

Ο ίδιος ευεργέτης πρόσφερε και στην πόλη όπου έζησε. Η δωρεά κτιρίου για νοσοκομείο απόρων στο Severin δείχνει ότι η ευθύνη προς τη γενέτειρα συνυπήρχε με την υποχρέωση προς την κοινωνία της εγκατάστασης. Αντίστοιχα, ο Apostol Ghiculescu ενίσχυε υποδομές στο Πάπιγκο και εκπαιδευτικές ή υγειονομικές ανάγκες στη Ρουμανία.

Η Diohno Daska προσφέρει ένα διαφορετικό παράδειγμα. Η ίδια παρέμεινε στο Πάπιγκο ενώ ο σύζυγός της είχε δημιουργήσει περιουσία στο Severin. Με τη διαθήκη της μετέτρεψε περιουσιακά στοιχεία διαφορετικών τόπων σε κοινωφελές κληροδότημα. Οι ενέργειες εκπροσώπων της στο Severin το 1889 δείχνουν ότι η πραγματοποίηση μιας τέτοιας δωρεάς απαιτούσε πληρεξούσια, πωλήσεις και νομική διεκπεραίωση. Η απόσταση αντιμετωπιζόταν μέσω του δικτύου συμπατριωτών.

Στις δωρεές διακρίνεται και η ενεργός παρουσία γυναικών. Η Diohno Daska αποφάσισε τη διάθεση μεγάλης περιουσίας. Η Elena Dalayannopol εμφανίζεται ονομαστικά στις επιγραφές εκκλησιαστικών αντικειμένων. Άλλες γυναίκες διατήρησαν ή διαχειρίστηκαν οικογενειακές επιχειρήσεις και περιουσίες. Η ιστορία των δεσμών των δύο τόπων περιλαμβάνει, επομένως, τη δράση τους ως δωρητριών, κληρονόμων και φορέων μνήμης.

Η εκπαίδευση αποτελούσε κεντρική αξία σε αυτό το περιβάλλον. Σε επιστολή του από τη Βοστώνη, τον Ιούλιο του 1871, ο Μιχαήλ Αναγνωστόπουλος επαινούσε προς τον αδελφό του Χριστόδουλο, στο Severin, τους συμπατριώτες που ενίσχυαν τα σχολεία του Παπίγκου. Η επιστολή δείχνει ένα δίκτυο που ξεπερνούσε τη διμερή σχέση Ελλάδας–Ρουμανίας και συνέδεε αποδήμους διαφορετικών χωρών γύρω από κοινές εκπαιδευτικές επιδιώξεις.

Η σχέση με τη γενέτειρα είχε και προσωπικές αντιφάσεις. Ο Mihu Polihroniu χρηματοδότησε το 1873 την κατασκευή του σπιτιού του στο Πάπιγκο, γνωστού ως «Hliamatiko», αλλά δεν εγκαταστάθηκε ποτέ σε αυτό. Άλλοι επέστρεψαν, ενώ αρκετές οικογένειες ρίζωσαν οριστικά στη Ρουμανία. Η επιστροφή μπορούσε να παραμένει επιθυμία, οικογενειακό σχέδιο ή συμβολική πράξη, χωρίς να πραγματοποιείται πάντα.

Στα τέλη του 20ού αιώνα, οι παλαιοί δεσμοί ανασυντέθηκαν μέσα από την έρευνα. Στο Πάπιγκο διατηρούνταν φωτογραφίες τραβηγμένες σε εργαστήρια του Severin, βιβλία δεμένα εκεί, επιστολές και αντικείμενα. Η βιβλιοθήκη του Χριστόδουλου Τσιοτίδη, που είχε διαφυλάξει ο απόγονός του Χριστόδουλος Στουκίδης, επέτρεψε να αναγνωριστεί ο πνευματικός και επαγγελματικός κόσμος ενός παλιού μέλους της παροικίας. Αντίστοιχα, οι απόγονοι στη Ρουμανία αναγνώρισαν συγγενείς σε φωτογραφίες που έφθαναν από την Ήπειρο.

Η συνάντηση των Παπιγκιωτών στο Severin τον Ιούλιο του 2000, η απόφαση αδελφοποίησης του 2003 και το ταξίδι απογόνων στην Ελλάδα το 2007 έδωσαν δημόσια μορφή σε αυτή την επανασύνδεση. Οι οικογενειακές αφηγήσεις απέκτησαν συγκεκριμένα πρόσωπα και τόπους αναφοράς. Οι συμμετέχοντες μπορούσαν πλέον να αναγνωρίσουν τα σπίτια των προγόνων τους, να συναντήσουν συγγενείς και να συνδέσουν τις τοπικές ιστορίες του Παπίγκου και του Turnu Severin.

Πηγή στοιχείων

Paula Scalcău & Tudor Rățoi,

Prezența elenă în Mehedinți,

UER Press, Βουκουρέστι, 2020.

ISBN 978-606-9013-17-5.